Niektóre linki na tej stronie mogą być linkami afiliacyjnymi
Daido Moriyama: surowa siła fotografii miejskiej
Daido Moriyama należy do najbardziej radykalnych i wpływowych postaci fotografii powojennej. Jego obrazy — ziarniste, kontrastowe, często wizualnie niestabilne — odrzucają klarowność na rzecz intensywności. Urodzony w Osace w 1938 roku, Moriyama rozpoczął działalność na początku lat 60., w momencie gwałtownej modernizacji Japonii, naznaczonej napięciami politycznymi i społecznymi. To właśnie ta pęknięta rzeczywistość stała się fundamentem jego języka wizualnego.
Source: Daido Moriyama by Sebastian Mayer Original file:
Silnie związany z awangardowym ruchem Provoke, Moriyama współtworzył nową definicję fotografii — nie jako narzędzia obiektywnego zapisu, lecz jako medium subiektywnego doświadczenia. Jego zdjęcia nie tłumaczą miasta — one w nie uderzają. Ulice, ciała, znaki i cienie układają się w fragmentaryczne, nerwowe kompozycje, oddające psychiczny stan życia w przestrzeni miejskiej powojennej Japonii.
Kontekst historyczny i filozoficzny
Fotografia Moriyamy wyrasta z okresu głębokich przemian. Ekspansja gospodarcza Japonii w szybkim tempie przeobraziła miasta, jednocześnie rozbijając dawne struktury społeczne i generując powszechne poczucie alienacji. Moriyama nie dokumentował tych procesów z dystansu — zanurzał się w nich. Jego obrazy niosą dezorientację, pożądanie, samotność i bunt — są raczej stanami istnienia niż opisem zdarzeń.
W ramach myślenia ruchu Provoke fotografia była formą sprzeciwu wobec gładkiego realizmu. Wraz z twórcami takimi jak Takuma Nakahira Moriyama odrzucał techniczną perfekcję i narracyjną spójność. Zamiast tego wybierał niejednoznaczność, emocjonalną intensywność i wizualny szum. Kulminacją tej postawy jest książka Farewell Photography (1972) — zbiór obrazów prześwietlonych, rozmytych, momentami niemal nieczytelnych, które świadomie podważają autorytet fotografii jako nośnika prawdy.
Techniki fotograficzne i sprzęt
Wybory techniczne Moriyamy są nierozerwalnie związane z jego filozofią. Dominują skrajne kontrasty czerni i bieli, agresywne ziarno, poruszenia i gwałtowne kadrowanie. Fotografie sprawiają wrażenie niestabilnych, uchwyconych w biegu, bardziej doświadczonych niż zaplanowanych.
Korzystanie z analogowych, prostych aparatów 35mm, m.in. z kultowego kompaktowego aparatu Ricoh GR1s — lekkiego, dyskretnego, wyposażonego w szerokokątny obiektyw 28 mm — wzmacniało tę bezpośredniość. Taki sprzęt umożliwiał szybkie, instynktowne reakcje, bez budowania dystansu wobec fotografowanej rzeczywistości. Zdjęcia zdają się wyrwane z ciągłego strumienia miasta.
Ricoh GR1s DATE Original file:
.jpg){kind=link}
Source: Private Collection - Leica M6 with Canon 50mm f0.95 signed by Daido Moriyama Original file:
.jpg){kind=link}
Kluczowym elementem metody fotograficznej jest zasada are, bure, boke („ziarniste, poruszone, nieostre”). To, co w klasycznej fotografii uchodziłoby za błąd, u Moriyamy staje się narzędziem ekspresji. Intensywna praca w ciemni, skrajne kontrasty i świadome niszczenie czytelności obrazu sprawiają, że fotografia przestaje być zapisem rzeczywistości, a staje się jej fizycznym śladem.
Polecam znakomity tekst poświęcony aparatowi Ricoh GR1s i fotografii streetowej — utrzymany w estetyce are, bure, boke, bliskiej sposobowi myślenia o obrazie obecnemu również u Daido Moriyamy.
Sam od lat korzystam z aparatów Ricoh. W innym tekście opublikowałem kilka zdjęć wykonanych modelem Ricoh GR z 2013 roku, traktując ten aparat nie jako fetysz sprzętowy, lecz jako narzędzie sprzyjające szybkiemu, intuicyjnemu reagowaniu na rzeczywistość.
Osobom zainteresowanym historią i ewolucją serii GR polecam również materiały przygotowane przez Ricoh:
- Historia linii Ricoh GR: Ricoh GR Story
- Galerie zdjęć wykonanych modelami Ricoh GR wraz z parametrami technicznymi: Ricoh GR Photographers
Wpływ na kolejne pokolenia
Wpływ Moriyamy na fotografię jest trwały i wielowymiarowy. W Japonii otworzył przestrzeń dla twórców takich jak Nobuyoshi Araki, eksplorujących intymność, transgresję i mroczne podskórne warstwy kultury miejskiej. Na arenie międzynarodowej udowodnił, że fotografia może funkcjonować poza dokumentem — jako język osobisty, mapa psychiczna i narzędzie krytyki kulturowej.
W epoce cyfrowej jego postawa pozostaje zaskakująco aktualna. W świecie nasyconym cyfrowymi obrazami wysokiej rozdzielczości Moriyama przypomina, że intensywność rodzi się często nie z precyzji, lecz z tarcia, przypadku i niestabilności.
Fotografia Moriyamy to nieustanna konfrontacja z miastem - niekończący się spacer przez powtórzenie, obsesję i sensoryczne przeciążenie. Akceptując niedoskonałość i niepewność, poszerzył granice medium. Jego dziedzictwo nie jest stylem do naśladowania, lecz postawą: fotografią jako doświadczeniem, ryzykiem i bezpośrednią obecnością.
Media
Ten krótki esej jest osobistą refleksją nad metodą ciągłego wędrowania Daido Moriyama — fotografią jako powtórzeniem, obsesją i konfrontacją z codziennością. Miasto, jako byt, samoorganizująca się, żywa przestrzeń, staje się tu zarówno tematem, jak i współtwórcą obrazu.
Dalsza lektura
Jeżeli zaciekawił Cię ten wpis, to zachęcam do sprawdzenia publikacji dotyczących Daido Moriyama - tutaj link afiliacyjny do oferty (Amazon). Dziękuję za odwiedziny!